10 Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Πώς το Στίγμα Καθυστερεί τη Θεραπεία των Διατροφικών Διαταραχών
Κάθε χρόνο, στις 10 Οκτωβρίου, η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας μάς καλεί να μιλήσουμε ανοιχτά για τις ψυχικές δυσκολίες και τα εμπόδια στη φροντίδα. Το 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εστιάζει στις εμπειρίες των ίδιων των ανθρώπων και στη σημασία να ακούγονται ουσιαστικά οι φωνές τους.
Ας συμπεριλάβουμε σε αυτή τη συζήτηση και τις διατροφικές διαταραχές. Ανάμεσά τους βρίσκεται και η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας, γνωστή και ως binge eating disorder ή BED.
Μιλήστε για τις διατροφικές διαταραχές με ενημέρωση, σεβασμό και ενσυναίσθηση. Η ντροπή και η κριτική δεν βοηθούν το άτομο να αλλάξει. Συχνά το κάνουν να κρύβεται περισσότερο και να καθυστερεί να ζητήσει βοήθεια.
Η διατροφική διαταραχή δεν είναι θέμα θέλησης
Η Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας δεν είναι απλώς ένα μεγάλο γεύμα ή μια περιστασιακή κατανάλωση περισσότερου φαγητού. Περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατά τα οποία το άτομο μπορεί να αισθάνεται ότι χάνει τον έλεγχο του τι ή πόσο τρώει.
Συχνά συνυπάρχουν:
έντονη ντροπή ή ενοχές μετά το φαγητό,
κατανάλωση φαγητού κρυφά ή μόνο,
γρήγορο φαγητό,
φαγητό χωρίς σωματική πείνα,
σημαντική συναισθηματική δυσφορία,
αποφυγή κοινωνικών περιστάσεων,
δυσκολίες με το άγχος, τη διάθεση ή τη συναισθηματική ρύθμιση.
Το βασικό στοιχείο δεν είναι το βάρος, η εμφάνιση ή η ποσότητα του φαγητού σε μία μόνο περίσταση. Είναι η σχέση με το φαγητό, η αίσθηση απώλειας ελέγχου και ο αντίκτυπος στην καθημερινότητα.
Η διατροφική διαταραχή αποτελεί σοβαρή και σύνθετη κατάσταση ψυχικής υγείας. Μπορεί να συνδέεται με άγχος, κατάθλιψη, τραυματικές εμπειρίες, αυστηρό περιορισμό, ΔΕΠΥ, αυτισμό ή δυσκολίες συναισθηματικής ρύθμισης. Δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας χαρακτήρα.
Δείτε περισσότερες πληροφορίες στο NHS για τη Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας και στο σχετικό άρθρο της Κε.Δι.Ψ.Υ. για τα σημάδια που χρειάζονται υποστήριξη.
Πώς λειτουργεί το στίγμα
Το στίγμα δημιουργείται όταν μια κατάσταση συνοδεύεται από αρνητικές ετικέτες, στερεότυπα ή διακρίσεις. Στις διατροφικές διαταραχές, συχνά εμφανίζεται μέσα από φράσεις όπως:
«Απλώς δεν έχεις αυτοέλεγχο».
«Αν το ήθελες πραγματικά, θα σταματούσες».
«Δεν μπορεί να έχεις διατροφική διαταραχή. Δεν φαίνεσαι άρρωστος».
«Όλοι τρώνε περισσότερο όταν αγχώνονται».
«Χρειάζεσαι μόνο μια δίαιτα».
«Είναι θέμα εμφάνισης και βάρους».
Αυτές οι αντιλήψεις μπορεί να οδηγήσουν το άτομο σε αυτοκατηγορία. Μπορεί να πιστέψει ότι δεν αξίζει βοήθεια ή ότι πρέπει πρώτα να «χειροτερέψει αρκετά» για να απευθυνθεί σε ειδικό.
Η ντροπή ενισχύει τη μυστικότητα. Η μυστικότητα αυξάνει την απομόνωση. Η απομόνωση κάνει την αναζήτηση βοήθειας πιο δύσκολη.
Έτσι, το στίγμα μπορεί να καθυστερήσει την αξιολόγηση και την κατάλληλη υποστήριξη. Η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας συνδέεται με καλύτερες πιθανότητες να αντιμετωπιστούν νωρίτερα τα συμπτώματα και οι συνοδές δυσκολίες. Δεν αποτελεί εγγύηση συγκεκριμένης έκβασης, αλλά είναι ένα σημαντικό βήμα φροντίδας.
Στην οικογένεια: Ακούστε χωρίς να ανακρίνετε
Οι οικογένειες συχνά αντιλαμβάνονται πρώτες ότι κάτι έχει αλλάξει. Μπορεί να παρατηρήσετε απομόνωση, άγχος γύρω από το φαγητό, συχνές ενοχές ή αποφυγή κοινών γευμάτων.
Προσεγγίστε το άτομο με ηρεμία. Επιλέξτε μια στιγμή χωρίς πίεση και πείτε:
«Έχω παρατηρήσει ότι το φαγητό φαίνεται να σου προκαλεί δυσκολία. Δεν θέλω να σε κρίνω. Θέλω να καταλάβω πώς μπορώ να σε στηρίξω».
Αποφύγετε σχόλια για το βάρος, το σώμα, τις ποσότητες ή την εμφάνιση. Μην χρησιμοποιήσετε το φαγητό ως ανταμοιβή ή τιμωρία. Μην απαιτήσετε να σας περιγράψει όλες τις λεπτομέρειες πριν νιώσει ασφαλές.
Ακούστε περισσότερο από όσο μιλάτε. Ρωτήστε τι χρειάζεται. Προτείνετε τη σύνδεση με κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία, χωρίς απειλές ή τελεσίγραφα.
Στο σχολείο: Δημιουργήστε χώρο χωρίς σχόλια για το σώμα
Τα παιδιά και οι έφηβοι μπορεί να φοβούνται ότι θα γίνουν αντικείμενο σχολιασμού. Τα πειράγματα για το βάρος, οι συγκρίσεις σωμάτων και οι συζητήσεις για δίαιτες μπορούν να ενισχύσουν τη ντροπή.
Εκπαιδεύστε το σχολικό περιβάλλον ώστε:
να αποφεύγει σχόλια για το σώμα και την ποσότητα φαγητού,
να αναγνωρίζει ότι οι διατροφικές διαταραχές δεν έχουν συγκεκριμένη εμφάνιση,
να παρέχει έναν ασφαλή ενήλικα αναφοράς,
να αντιμετωπίζει τον εκφοβισμό άμεσα,
να συνεργάζεται με την οικογένεια και τους επαγγελματίες υγείας,
να σέβεται τις αισθητηριακές, συναισθηματικές και επικοινωνιακές ανάγκες κάθε μαθητή.
Δώστε έμφαση στην υγεία, στη συμμετοχή και στην ασφάλεια. Μην αντιμετωπίζετε το φαγητό ως δοκιμασία πειθαρχίας.
Στην εργασία: Προστατεύστε την ιδιωτικότητα και την αξιοπρέπεια
Η επιστροφή στη δουλειά μετά τις διακοπές ή μια περίοδος αυξημένου φόρτου μπορεί να εντείνει το άγχος. Τα κοινά γεύματα, οι επαγγελματικές εκδηλώσεις και τα σχόλια για το σώμα μπορεί να γίνουν πηγές πίεσης.
Οι εργοδότες και οι συνάδελφοι μπορούν να μειώσουν το στίγμα:
Μην σχολιάζετε το σώμα ή τις διατροφικές επιλογές άλλων.
Μην πιέζετε κανέναν να φάει ή να εξηγήσει γιατί δεν τρώει.
Προστατεύστε την εμπιστευτικότητα όταν κάποιος μιλήσει για δυσκολία.
Προσφέρετε ευελιξία για ραντεβού και υποστηρικτικές υπηρεσίες, όπου είναι εφικτό.
Ενημερώστε για την ψυχική υγεία χωρίς να απαιτείτε προσωπικές αποκαλύψεις.
Καλλιεργήστε ένα περιβάλλον όπου η αναζήτηση βοήθειας δεν θεωρείται αδυναμία.
Η επαγγελματική υποστήριξη δεν χρειάζεται να γίνεται αντικείμενο συζήτησης στον χώρο εργασίας. Σεβαστείτε τα όρια κάθε ανθρώπου.
Στις υπηρεσίες υγείας: Δείτε πέρα από το βάρος
Ένα από τα πιο επίμονα στερεότυπα είναι ότι οι διατροφικές διαταραχές αφορούν μόνο πολύ αδύνατα άτομα. Αυτό δεν ισχύει. Άνθρωποι με διαφορετικούς σωματότυπους και βάρη μπορεί να αντιμετωπίζουν σημαντική διατροφική και ψυχική δυσκολία.
Οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να μειώσουν το στίγμα όταν:
ρωτούν με ουδέτερο και μη επικριτικό τρόπο για τη σχέση με το φαγητό,
δεν αποδίδουν κάθε σύμπτωμα στο βάρος,
αξιολογούν τη σωματική και ψυχική υγεία συνολικά,
αναγνωρίζουν τη συνύπαρξη άγχους, κατάθλιψης, τραύματος ή νευροδιαφορετικότητας,
προτείνουν έγκαιρα εξειδικευμένη αξιολόγηση,
χρησιμοποιούν γλώσσα που δεν ηθικοποιεί το φαγητό.
Η φροντίδα χρειάζεται να είναι εξατομικευμένη. Για ένα άτομο με αυτισμό, ΔΕΠΥ ή αισθητηριακές ευαισθησίες, η θεραπευτική προσέγγιση μπορεί να χρειάζεται προσαρμογές στον τρόπο επικοινωνίας, στη ρουτίνα και στο περιβάλλον.
Τι μπορείτε να κάνετε σήμερα
Μειώστε το στίγμα με απλές, καθημερινές επιλογές:
Ακούστε χωρίς να κρίνετε.
Μιλήστε για τη διατροφική διαταραχή ως ζήτημα υγείας.
Αποφύγετε σχόλια για βάρος, σώμα και «καλές» ή «κακές» τροφές.
Μην περιμένετε να φαίνεται εξωτερικά η δυσκολία για να τη λάβετε σοβαρά.
Ενθαρρύνετε την έγκαιρη επικοινωνία με ειδικό.
Σεβαστείτε την εμπειρία του ανθρώπου και τις προσωπικές του ανάγκες.
Ρωτήστε: «Πώς μπορώ να σε στηρίξω;» αντί για «Γιατί το κάνεις αυτό;».
Αν αναγνωρίζετε στον εαυτό σας ή σε κάποιο κοντινό σας πρόσωπο επίμονη υπερφαγία, απώλεια ελέγχου, ντροπή ή σημαντική δυσφορία, ζητήστε αξιολόγηση. Δεν χρειάζεται να περιμένετε να γίνει η κατάσταση πιο σοβαρή.
Η αναζήτηση βοήθειας είναι πράξη φροντίδας
Στην Κε.Δι.Ψ.Υ., η υποστήριξη για τη Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας βασίζεται σε μια μη επικριτική και εξατομικευμένη προσέγγιση. Η διεπιστημονική ομάδα μπορεί να εξετάσει τον ρόλο της ψυχικής υγείας, της διατροφής, του τραύματος, της συναισθηματικής ρύθμισης και της νευροδιαφορετικότητας.
Η θεραπεία δεν είναι τιμωρία. Δεν απαιτεί να αποδείξετε ότι «προσπαθείτε αρκετά». Ξεκινά με την κατανόηση όσων βιώνετε και με τη δημιουργία ενός ασφαλούς πλάνου υποστήριξης.
Ενημερωθείτε για την ομάδα μας και επικοινωνήστε μαζί μας για τα επόμενα βήματα. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την ασφάλειά σας ή σκέψεις αυτοτραυματισμού, καλέστε το 112 ή απευθυνθείτε άμεσα στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας ας γίνει αφορμή για περισσότερη ενημέρωση, λιγότερη ντροπή και υπηρεσίες που ακούν πραγματικά τους ανθρώπους. Η φωνή σας αξίζει να ακούγεται. Η ανάγκη σας για βοήθεια αξίζει να λαμβάνεται σοβαρά.
Πηγές και χρήσιμα άρθρα
Comments