Ανορεξία και Άσκηση: Όταν η Κίνηση Γίνεται Καταναγκασμός

Η κίνηση μπορεί να προσφέρει χαρά, ενέργεια και σύνδεση με το σώμα. Για κάποιον που ζει με νευρική ανορεξία, όμως, η άσκηση μπορεί σταδιακά να συνδεθεί με τον έλεγχο, τον φόβο και την ανάγκη «αντιστάθμισης».

Τότε η άσκηση δεν βιώνεται πλέον ως ελεύθερη επιλογή. Γίνεται κάτι που «πρέπει» να γίνει, ακόμη και όταν το σώμα χρειάζεται ξεκούραση.

Αναγνωρίστε τα σημάδια χωρίς ενοχές. Η άσκηση δεν είναι το πρόβλημα από μόνη της. Χρειάζεται, όμως, να εξετάσετε τη σχέση που έχει δημιουργηθεί με την κίνηση και τον ρόλο που διαδραματίζει μέσα στη διατροφική διαταραχή.

Τι σημαίνει καταναγκαστική άσκηση;

Η καταναγκαστική άσκηση δεν καθορίζεται μόνο από τη διάρκεια ή την ένταση της προπόνησης. Ένα άτομο μπορεί να ασκείται για σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά να νιώθει ότι δεν έχει πραγματική επιλογή.

Η άσκηση γίνεται καταναγκαστική όταν:

• ακολουθεί άκαμπτους κανόνες που προκαλούν έντονο άγχος,

• χρησιμοποιείται για να «διορθώσει» ή να αντισταθμίσει το φαγητό,

• συνεχίζεται παρά την εξάντληση, τον πόνο ή έναν τραυματισμό,

• υπερισχύει της ξεκούρασης, της εργασίας, των σπουδών ή των σχέσεων,

• προκαλεί ενοχή ή πανικό όταν παραλείπεται,

• γίνεται κρυφά ή σε στιγμές που οι άλλοι δεν γνωρίζουν,

• συνδέεται με την ανάγκη να αισθανθεί το άτομο ότι είναι «καλό», «πειθαρχημένο» ή ασφαλές.

Η NICE κατευθυντήρια οδηγία για τις διατροφικές διαταραχές αναφέρει την υπερβολική άσκηση ως πιθανή αντισταθμιστική συμπεριφορά και συστήνει να αξιολογείται η σωματική και ψυχική υγεία του ατόμου.

Από την απόλαυση στον έλεγχο

Η απολαυστική κίνηση χαρακτηρίζεται από ευελιξία. Μπορείτε να κινηθείτε επειδή σας ευχαριστεί, σας χαλαρώνει ή σας βοηθά να συνδεθείτε με άλλους. Μπορείτε, επίσης, να αλλάξετε σχέδιο όταν είστε κουρασμένοι, άρρωστοι ή απασχολημένοι.

Η καταναγκαστική άσκηση έχει διαφορετική ποιότητα. Συχνά συνοδεύεται από φόβο και εσωτερική πίεση. Η σκέψη δεν είναι «θα ήθελα να κινηθώ», αλλά «πρέπει να κινηθώ, αλλιώς κάτι κακό θα συμβεί».

Ρωτήστε τον εαυτό σας:

• Μπορείτε να παραλείψετε μια προπόνηση χωρίς έντονη ενοχή ή άγχος;

• Μπορείτε να αλλάξετε το πρόγραμμα χωρίς να αισθανθείτε ότι χάσατε τον έλεγχο;

• Σταματάτε όταν πονάτε ή όταν είστε εξαντλημένοι;

• Επιλέγετε την κίνηση με βάση την ευχαρίστηση και τις ανάγκες σας ή με βάση το φαγητό, το βάρος και την εικόνα σώματος;

• Υπάρχει χώρος για ξεκούραση, γεύματα, ύπνο και κοινωνική ζωή;

Δεν χρειάζεται να απαντήσετε σε αυτές τις ερωτήσεις με απόλυτο τρόπο. Χρησιμοποιήστε τις ως αφορμή για παρατήρηση και συζήτηση με έναν ειδικό.

Ποιοι κανόνες μπορεί να δείχνουν δυσκολία;

Οι κανόνες γύρω από την άσκηση δεν είναι πάντα εμφανείς στους άλλους. Μπορεί να περιλαμβάνουν:

• συγκεκριμένο αριθμό βημάτων κάθε ημέρα,

• υποχρεωτική προπόνηση ανεξάρτητα από την κατάσταση του σώματος,

• άσκηση μετά από ένα γεύμα ή συγκεκριμένο τρόφιμο,

• απαγόρευση χρήσης μεταφορικού μέσου για να αυξηθεί η κίνηση,

• επανάληψη μιας δραστηριότητας μέχρι να «νιώσετε αρκετά»,

• άσκηση σε συγκεκριμένη ώρα ή με συγκεκριμένο τρόπο,

• δυσκολία να φάτε ή να ξεκουραστείτε αν δεν έχει προηγηθεί άσκηση.

Ορισμένα άτομα συνεχίζουν να κινούνται μέσα στο σπίτι, να κάνουν ασκήσεις στο δωμάτιό τους ή να περπατούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς να το αναφέρουν. Η κρυφή άσκηση μπορεί να λειτουργεί ως τρόπος προστασίας των συμπτωμάτων από την παρέμβαση των άλλων.

Αν αναγνωρίζετε κάτι από αυτά, προσεγγίστε το με περιέργεια και όχι με επίκριση. Η συμπεριφορά συνήθως έχει έναν σκοπό. Μπορεί να μειώνει προσωρινά το άγχος, να προσφέρει αίσθηση ελέγχου ή να απομακρύνει δύσκολα συναισθήματα.

Γιατί η καταναγκαστική άσκηση μπορεί να είναι επικίνδυνη;

Η ανορεξία μπορεί να επηρεάσει την ενέργεια, την καρδιαγγειακή λειτουργία, τους μυς, τα οστά και τη συγκέντρωση. Όταν η άσκηση συνεχίζεται ενώ το σώμα δεν λαμβάνει επαρκή θρέψη, αυξάνεται η σωματική επιβάρυνση.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• επίμονη κόπωση και αδυναμία,

• ζάλη ή τάση λιποθυμίας,

• πόνοι και τραυματισμοί,

• επιβάρυνση της οστικής υγείας,

• δυσκολίες στον ύπνο και στη συγκέντρωση,

• αυξημένο άγχος όταν απαιτείται ξεκούραση,

• περαιτέρω απομάκρυνση από τις ανάγκες του σώματος.

Η καταναγκαστική άσκηση μπορεί να διατηρεί τον κύκλο της ανορεξίας. Η προσωρινή ανακούφιση μετά την προπόνηση ενισχύει την ανάγκη επανάληψης. Με τον χρόνο, το άτομο μπορεί να χρειάζεται όλο και περισσότερους κανόνες για να αισθανθεί ασφαλές.

Ζητήστε άμεσα ιατρική αξιολόγηση σε περίπτωση λιποθυμίας, έντονης ζάλης, πόνου στο στήθος, δύσπνοιας, σύγχυσης, σοβαρής αδυναμίας ή τραυματισμού. Η διαδικτυακή ψυχολογική υποστήριξη δεν αντικαθιστά την επείγουσα ιατρική φροντίδα.

Τι να κάνετε αν η άσκηση έχει γίνει καταναγκασμός

Μην προσπαθήσετε να διαχειριστείτε μόνοι σας μια έντονη καταναγκαστική συμπεριφορά, ειδικά όταν υπάρχει ανορεξία, απώλεια βάρους, εξάντληση ή ιατρική αστάθεια.

Ακολουθήστε τα παρακάτω βήματα:

1. Μιλήστε με έναν ειδικό

Αναφέρετε με ειλικρίνεια πόσο συχνά ασκείστε, τι σκέψεις προηγούνται και τι αισθάνεστε όταν δεν μπορείτε να κινηθείτε. Συμπεριλάβετε και την κρυφή άσκηση, ακόμη κι αν σας προκαλεί ντροπή.

Η αξιολόγηση χρειάζεται να εξετάσει τη σωματική υγεία, τη διατροφή, την ψυχική κατάσταση, τους τραυματισμούς και τη λειτουργία της άσκησης στη ζωή σας.

2. Δώστε προτεραιότητα στην ιατρική ασφάλεια

Όταν υπάρχει υποσιτισμός ή ιατρικός κίνδυνος, μπορεί να χρειαστεί προσωρινή διακοπή ή σημαντικός περιορισμός της άσκησης. Η απόφαση αυτή πρέπει να λαμβάνεται με τη θεραπευτική και ιατρική ομάδα.

Μην χρησιμοποιήσετε γενικές συμβουλές από το διαδίκτυο για να σχεδιάσετε μόνοι σας την επιστροφή στην άσκηση. Οι ανάγκες διαφέρουν σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

3. Αναγνωρίστε το άγχος χωρίς να το υπακούσετε αυτόματα

Η παράλειψη μιας προπόνησης μπορεί αρχικά να προκαλέσει έντονη δυσφορία. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάνατε κάτι λάθος. Σημαίνει ότι το σύστημα των κανόνων αμφισβητείται.

Καταγράψτε τι σκέφτεστε, τι αισθάνεστε και τι χρειάζεστε εκείνη τη στιγμή. Αναζητήστε εναλλακτικές δεξιότητες, όπως επικοινωνία με ένα υποστηρικτικό πρόσωπο, ήρεμη αναπνοή, ξεκούραση ή μια δραστηριότητα που δεν συνδέεται με την καύση ενέργειας.

Πώς δουλεύει η θεραπεία με τη σχέση με την κίνηση;

Η θεραπεία δεν στοχεύει απλώς στο να «απαγορεύσει» την άσκηση. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια ασφαλέστερη και πιο ευέλικτη σχέση με την κίνηση.

Η θεραπευτική εργασία μπορεί να περιλαμβάνει:

• ψυχοεκπαίδευση για τις επιπτώσεις του υποσιτισμού και της υπερβολικής άσκησης,

• αναγνώριση των κανόνων, των τελετουργιών και των σκέψεων που συντηρούν την καταναγκαστική συμπεριφορά,

• εργασία πάνω στον φόβο της ξεκούρασης και στην ανάγκη ελέγχου,

• ανάπτυξη εναλλακτικών τρόπων ρύθμισης του άγχους,

• σταδιακή ενίσχυση της ευελιξίας, όταν υπάρχει σωματική ασφάλεια,

• επανασύνδεση με τα σήματα πείνας, κόπωσης, πόνου και ευχαρίστησης,

• υποστήριξη της οικογένειας, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για έφηβο ή νεαρό άτομο,

• συνεργασία ψυχολόγου, διαιτολόγου και ιατρικού επαγγελματία, όπου χρειάζεται.

Σε μεταγενέστερο στάδιο της ανάρρωσης, η κίνηση μπορεί να επανενταχθεί σταδιακά. Η επανένταξη δεν βασίζεται μόνο σε ένα πρόγραμμα. Προϋποθέτει σωματική σταθερότητα, επαρκή θρέψη, παρακολούθηση και δυνατότητα διαχείρισης των σχετικών σκέψεων και παρορμήσεων.

Ο στόχος είναι η κίνηση να υπηρετεί την ευεξία και τη σύνδεση με το σώμα. Δεν χρειάζεται να λειτουργεί ως τιμωρία, αντιστάθμιση ή μέτρο αξίας.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η οικογένεια;

Αν υποστηρίζετε ένα παιδί ή έναν έφηβο, αποφύγετε τις κατηγορίες όπως «το παρακάνεις» ή «δεν χρειάζεται να το κάνεις αυτό». Μπορεί να αυξήσουν τη μυστικότητα και την άμυνα.

Αντίθετα:

• εκφράστε την ανησυχία σας με συγκεκριμένα παραδείγματα,

• ρωτήστε τι αισθάνεται πριν και μετά την άσκηση,

• δώστε χώρο για συζήτηση χωρίς σχόλια για το σώμα ή το βάρος,

• συνεργαστείτε με τη θεραπευτική ομάδα για σαφή όρια,

• βοηθήστε στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου η ξεκούραση δεν θεωρείται αποτυχία.

Η οικογένεια δεν ευθύνεται για τη διατροφική διαταραχή. Μπορεί, όμως, να αποτελέσει σημαντικό μέρος της υποστήριξης και της αποκατάστασης.

Ζητήστε εξειδικευμένη υποστήριξη

Η νευρική ανορεξία και η καταναγκαστική άσκηση αξίζουν προσεκτική, εξειδικευμένη φροντίδα. Στο Κε.Δι.Ψ.Υ. η υποστήριξη προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε ανθρώπου και μπορεί να συνδυάζει ψυχολογική, διατροφική και ιατρική συνεργασία.

Εξετάστε μαζί με την ομάδα:

• τη σωματική σας ασφάλεια,

• τον ρόλο που έχει η άσκηση στην καθημερινότητά σας,

• τους κανόνες και το άγχος που τη συνοδεύουν,

• τον κατάλληλο ρυθμό θεραπείας,

• τα επόμενα βήματα για μια πιο ευέλικτη σχέση με την κίνηση.

Η ξεκούραση δεν είναι αποτυχία. Η αλλαγή του προγράμματος δεν σημαίνει απώλεια ελέγχου. Και η άσκηση δεν χρειάζεται να εξαφανιστεί από τη ζωή σας για πάντα.

Με την κατάλληλη υποστήριξη, μπορείτε να μάθετε να ακούτε το σώμα σας, να αναγνωρίζετε τις ανάγκες του και να επιλέγετε την κίνηση με περισσότερη ελευθερία.

Για περισσότερες πληροφορίες, διαβάστε τη σελίδα μας για την υποστήριξη στη νευρική ανορεξία ή κλείστε μια δωρεάν κλήση ενημέρωσης.