Ανορεξία και Νευροδιαφορετικότητα: Η Σύνδεση που Συχνά Παραβλέπεται
Η νευρική ανορεξία και η νευροδιαφορετικότητα μπορούν να συνυπάρχουν. Ωστόσο, η σύνδεση αυτή συχνά δεν αναγνωρίζεται έγκαιρα.
Ένα αυτιστικό άτομο ή ένα άτομο με ΔΕΠΥ μπορεί να εμφανίζει συμπτώματα ανορεξίας με τρόπους που δεν ταιριάζουν στο συνηθισμένο κλινικό στερεότυπο. Η περιορισμένη πρόσληψη τροφής μπορεί να συνδέεται με την εικόνα σώματος. Μπορεί, όμως, να σχετίζεται και με αισθητηριακές δυσκολίες, ανάγκη για προβλεψιμότητα, άγχος, δυσκολίες εκτελεστικών λειτουργιών ή προσπάθεια ρύθμισης έντονων συναισθημάτων.
Δείτε τη σύνδεση με μεγαλύτερη ακρίβεια. Αναγνωρίστε τα σημάδια. Αναζητήστε φροντίδα που δεν προσπαθεί να «διορθώσει» τη νευροδιαφορετικότητα, αλλά προσαρμόζεται στις ανάγκες του κάθε ανθρώπου.
Τι σημαίνει νευροδιαφορετικότητα;
Ο όρος νευροδιαφορετικότητα περιγράφει τη φυσική ποικιλία στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον αυτισμό και τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας, γνωστή ως ΔΕΠΥ.
Η νευροδιαφορετικότητα δεν αποτελεί από μόνη της ασθένεια. Δεν χρειάζεται «θεραπεία» για να αλλάξει η ταυτότητα ή ο τρόπος λειτουργίας ενός ατόμου.
Χρειάζεται, όμως, η κατάλληλη υποστήριξη όταν δημιουργούνται δυσκολίες στην καθημερινότητα. Οι δυσκολίες αυτές μπορεί να αφορούν τη διατροφή, την οργάνωση των γευμάτων, την επεξεργασία αισθητηριακών ερεθισμάτων ή τη διαχείριση του άγχους.
Πώς συνδέεται η ανορεξία με τον αυτισμό και τη ΔΕΠΥ;
Η έρευνα δείχνει σημαντική επικάλυψη ανάμεσα στις διατροφικές διαταραχές, τον αυτισμό και τη ΔΕΠΥ. Τα νευροδιαφορετικά άτομα μπορεί να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν διατροφικές δυσκολίες.
Η σύνδεση δεν σημαίνει ότι ο αυτισμός ή η ΔΕΠΥ προκαλούν ανορεξία. Σημαίνει ότι ορισμένα χαρακτηριστικά και οι εμπειρίες ζωής μπορεί να αυξήσουν την ευαλωτότητα.
Παράγοντες που μπορεί να διαδραματίζουν ρόλο είναι:
η αισθητηριακή ευαισθησία σε υφές, μυρωδιές, θερμοκρασίες ή ήχους,
η ανάγκη για ρουτίνα και προβλεψιμότητα,
η δυσκολία προσαρμογής σε απρόβλεπτες αλλαγές,
η σκέψη «όλα ή τίποτα»,
οι δυσκολίες στην αναγνώριση και ρύθμιση των συναισθημάτων,
η δυσκολία οργάνωσης των αγορών, της προετοιμασίας και των γευμάτων,
η υπερφόρτωση από κοινωνικές απαιτήσεις,
η παρορμητικότητα ή η δυσκολία διαχείρισης της προσοχής στη ΔΕΠΥ,
το χρόνιο άγχος, η κατάθλιψη, το τραύμα ή η κοινωνική απόρριψη.
Σε ορισμένα άτομα, η ανορεξία μπορεί να προσφέρει προσωρινά μια αίσθηση ελέγχου ή τάξης. Σε άλλα, η περιοριστική συμπεριφορά μπορεί να λειτουργεί ως τρόπος αποφυγής δυσάρεστων αισθητηριακών εμπειριών ή έντονων συναισθημάτων.
Εξετάστε, επομένως, όχι μόνο τι τρώει ή αποφεύγει ένα άτομο. Ρωτήστε και γιατί συμβαίνει αυτό.
Όταν η ανορεξία δεν αφορά μόνο την εικόνα σώματος
Η νευρική ανορεξία συνδέεται συχνά με έντονο φόβο αύξησης του βάρους, επίμονη προσπάθεια απώλειας βάρους ή διαταραγμένη εικόνα σώματος. Αυτά τα χαρακτηριστικά είναι σημαντικά.
Δεν εμφανίζονται, όμως, πάντα με τον ίδιο τρόπο.
Σε αυτιστικά άτομα, η περιοριστική διατροφή μπορεί να συνυπάρχει με:
δυσκολία ανοχής συγκεκριμένων υφών ή συνδυασμών τροφών,
ανάγκη να καταναλώνονται τα τρόφιμα με συγκεκριμένη σειρά,
έντονη δυσφορία σε αλλαγές γνωστών τροφών,
άγχος γύρω από το φαγητό σε κοινωνικά περιβάλλοντα,
εξάντληση μετά από μια ημέρα γεμάτη αισθητηριακά ερεθίσματα,
δυσκολίες στη μαγειρική ή στην οργάνωση του φαγητού,
περιορισμό ως τρόπο διαχείρισης της συναισθηματικής έντασης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ανορεξία είναι «λιγότερο σοβαρή» όταν δεν εκφράζεται κυρίως μέσα από την εικόνα σώματος. Ο υποσιτισμός μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τη σωματική και ψυχική υγεία, ανεξάρτητα από το κίνητρο ή την εμφάνιση του ατόμου.
Ανορεξία ή ARFID; Γιατί χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση
Ορισμένες περιοριστικές διατροφικές συμπεριφορές μπορεί να σχετίζονται περισσότερο με τη Διαταραχή Αποφευκτικής/Περιοριστικής Πρόσληψης Τροφής (ARFID) παρά με τη νευρική ανορεξία.
Στο ARFID, ο περιορισμός μπορεί να οφείλεται:
σε αισθητηριακή αποστροφή,
σε φόβο δυσάρεστων συνεπειών, όπως πνιγμός ή εμετός,
σε χαμηλό ενδιαφέρον για το φαγητό,
σε δυσκολία αναγνώρισης της πείνας και του κορεσμού.
Στην ανορεξία, μπορεί να υπάρχει έντονη ανησυχία για το βάρος ή το σχήμα του σώματος. Μπορεί επίσης να υπάρχει περιορισμός για λόγους ελέγχου, αυτοαξίας ή φόβου αλλαγής του σώματος.
Οι δύο διαταραχές μπορούν, όμως, να εμφανίζουν κοινά στοιχεία. Μπορεί επίσης να συνυπάρχουν διαφορετικές αιτίες στο ίδιο άτομο.
Αποφύγετε τις γρήγορες ετικέτες. Ζητήστε ολοκληρωμένη αξιολόγηση από ειδικούς στις διατροφικές διαταραχές και στη νευροδιαφορετικότητα. Διαβάστε περισσότερα για την υποστήριξη και θεραπεία του ARFID.
Γιατί η σύνδεση συχνά παραβλέπεται;
1. Τα στερεότυπα για την ανορεξία
Πολλοί επαγγελματίες και οικογένειες αναζητούν μόνο τα πιο αναγνωρίσιμα σημάδια. Περιμένουν να δουν έντονη ενασχόληση με τις θερμίδες, τον καθρέφτη ή το βάρος.
Αν αυτά δεν εμφανίζονται ξεκάθαρα, η σοβαρότητα της κατάστασης μπορεί να υποτιμηθεί.
2. Η επικάλυψη των χαρακτηριστικών
Η ακαμψία, η ανάγκη για ρουτίνα, η κοινωνική απόσυρση ή η δυσκολία έκφρασης συναισθημάτων μπορεί να αποδοθούν αποκλειστικά στον αυτισμό. Αντίστοιχα, η ασυνέπεια στα γεύματα ή η δυσκολία οργάνωσης μπορεί να αποδοθούν αποκλειστικά στη ΔΕΠΥ.
Μερικές φορές, όμως, συνυπάρχει και διατροφική διαταραχή.
3. Η καθυστερημένη αναγνώριση της νευροδιαφορετικότητας
Πολλά άτομα λαμβάνουν διάγνωση αυτισμού ή ΔΕΠΥ στην εφηβεία ή την ενήλικη ζωή. Μέχρι τότε, μπορεί να έχουν αναπτύξει τρόπους «μεταμφίεσης» των δυσκολιών τους. Η πραγματική εξάντληση και το άγχος δεν είναι πάντα ορατά.
4. Η εστίαση στη συμμόρφωση
Όταν η θεραπεία βασίζεται μόνο στην τήρηση οδηγιών, μπορεί να αγνοεί σημαντικά εμπόδια. Ένα άτομο μπορεί να θέλει να ακολουθήσει το πλάνο. Μπορεί, όμως, να μην μπορεί να το εφαρμόσει χωρίς προσαρμογές στο περιβάλλον, στην επικοινωνία ή στη δομή των γευμάτων.
Πώς μοιάζει μια νευροδιαφορετικά καταφατική θεραπεία;
Μια νευροδιαφορετικά καταφατική προσέγγιση αναγνωρίζει τον αυτισμό και τη ΔΕΠΥ ως μέρος της ταυτότητας του ατόμου. Δεν προσπαθεί να εξαλείψει χαρακτηριστικά που δεν χρειάζεται να αλλάξουν.
Εστιάζει στη μείωση της βλάβης και στην αποκατάσταση της διατροφικής λειτουργίας. Παράλληλα, σέβεται τον τρόπο επικοινωνίας, τις αισθητηριακές ανάγκες και τις προσωπικές προτεραιότητες.
Στην πράξη, μπορεί να περιλαμβάνει:
σαφή και συγκεκριμένη επικοινωνία, χωρίς περιττές μεταφορές ή αμφίσημες οδηγίες,
γραπτή ενημέρωση μετά τη συνεδρία,
προβλέψιμη δομή και ενημέρωση για πιθανές αλλαγές,
μικρότερες ή συχνότερες συνεδρίες, όταν η επεξεργασία πολλών πληροφοριών είναι δύσκολη,
προσαρμογές στον χώρο, όπως χαμηλότερος φωτισμός ή λιγότερος θόρυβος,
συνεργατική διερεύνηση των αισθητηριακών δυσκολιών,
σταδιακές αλλαγές αντί για απότομες απαιτήσεις,
οπτικά βοηθήματα, υπενθυμίσεις και πρακτικά εργαλεία για τις εκτελεστικές λειτουργίες,
συνέπεια στην ομάδα φροντίδας,
σεβασμό στον χρόνο επεξεργασίας και στις ερωτήσεις του ατόμου,
συμμετοχή του ίδιου του θεραπευόμενου στον σχεδιασμό των στόχων.
Χρησιμοποιήστε τη συνεργασία ως βάση. Μην υποθέτετε ότι μια συμπεριφορά έχει την ίδια σημασία για όλους.
Τι μπορούν να κάνουν οι οικογένειες και οι φροντιστές;
Αν ανησυχείτε για ένα αγαπημένο σας πρόσωπο, ξεκινήστε με ενδιαφέρον και όχι με κατηγορία.
Πείτε, για παράδειγμα:
«Παρατηρώ ότι το φαγητό έχει γίνει πιο δύσκολο για εσάς. Πώς μπορώ να σας στηρίξω;»
«Υπάρχουν υφές, μυρωδιές ή χώροι που σας κάνουν να νιώθετε άβολα;»
«Θέλετε να βρούμε μαζί έναν τρόπο για πιο προβλέψιμα γεύματα;»
«Ποιος τρόπος επικοινωνίας θα σας βοηθούσε περισσότερο;»
Αποφύγετε τα σχόλια για το βάρος, την εμφάνιση ή την «πειθαρχία». Μην ερμηνεύετε τη δυσκολία ως τεμπελιά ή επιλογή. Δείξτε συνέπεια. Προσφέρετε πρακτική βοήθεια. Αναζητήστε εξειδικευμένη καθοδήγηση.
Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια;
Ζητήστε άμεσα επαγγελματική αξιολόγηση όταν παρατηρείτε σημαντικό περιορισμό της τροφής, λιποθυμικά επεισόδια, έντονη αδυναμία, αφυδάτωση, σύγχυση ή γρήγορη επιδείνωση της σωματικής κατάστασης.
Η ανορεξία μπορεί να γίνει ιατρικά επικίνδυνη. Μην περιμένετε να «φαίνεται» η διαταραχή στο σώμα για να αναζητήσετε βοήθεια.
Η νευρική ανορεξία χρειάζεται ολοκληρωμένη φροντίδα. Η αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει ψυχολόγο, διαιτολόγο, ιατρό και άλλους επαγγελματίες, ανάλογα με τις ανάγκες του ατόμου.
Η φροντίδα χρειάζεται να ταιριάζει στον άνθρωπο
Η ανάρρωση από την ανορεξία είναι εφικτή. Μπορεί να χρειαστεί χρόνο, ευελιξία και επαναλαμβανόμενη υποστήριξη.
Μην αντιμετωπίζετε τον αυτισμό ή τη ΔΕΠΥ ως εμπόδιο που πρέπει να εξαφανιστεί. Δείτε πώς επηρεάζουν την καθημερινότητα, τη διατροφή και τη θεραπευτική σχέση.
Αναζητήστε μια ομάδα που ακούει. Επιλέξτε ειδικούς που προσαρμόζουν τη θεραπεία. Ζητήστε ένα πλάνο που λαμβάνει υπόψη την αισθητηριακή εμπειρία, την επικοινωνία, τη ρουτίνα, το τραύμα και τη συναισθηματική ρύθμιση.
Στο Κε.Δι.Ψ.Υ., η φροντίδα σχεδιάζεται με βάση το άτομο και όχι ένα ενιαίο μοντέλο. Επικοινωνήστε με την ομάδα μας ή επισκεφθείτε τη σελίδα επικοινωνίας για να συζητήσετε τα επόμενα βήματα.
Χρήσιμες πηγές
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση ή θεραπεία από επαγγελματία ψυχικής και σωματικής υγείας.
Comments