Διαφορά Διατροφικής Διαταραχής από Επιλεκτικότητα: Πότε Χρειάζεται Αξιολόγηση
Η διαφορά διατροφικής διαταραχής από επιλεκτικότητα δεν κρίνεται μόνο από το αν ένα παιδί αποφεύγει τα λαχανικά, προτιμά συγκεκριμένες μάρκες ή τρώει λίγα «ασφαλή» φαγητά. Η επιλεκτικότητα είναι συχνή στην παιδική ηλικία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, ο περιορισμός γίνεται τόσο έντονος, ώστε να επηρεάζει τη θρέψη, την ανάπτυξη, την καθημερινότητα και την ψυχική ευεξία.
Τότε μπορεί να χρειάζεται αξιολόγηση για Αποφευκτική/Περιοριστική Διαταραχή Πρόσληψης Τροφής, γνωστή ως ARFID.
Ας δούμε τα βασικά κριτήρια με απλό και πρακτικό τρόπο. Θυμηθείτε ότι οι παρακάτω πληροφορίες δεν αντικαθιστούν την κλινική αξιολόγηση και δεν προορίζονται για αυτοδιάγνωση.
Τι σημαίνει «επιλεκτικότητα» στο φαγητό;
Η επιλεκτικότητα μπορεί να εμφανιστεί ιδιαίτερα στις ηλικίες περίπου 2–5 ετών. Ένα παιδί μπορεί να απορρίπτει νέες τροφές, να επιμένει σε συγκεκριμένο τρόπο σερβιρίσματος ή να προτιμά ορισμένες υφές, χρώματα και γεύσεις.
Συνήθως, όμως:
τρώει επαρκή ποσότητα τροφής συνολικά,
δέχεται αρκετές διαφορετικές τροφές,
καλύπτει τις βασικές διατροφικές του ανάγκες,
αναπτύσσεται σύμφωνα με την προσωπική του καμπύλη,
μπορεί να συμμετέχει σε γεύματα και κοινωνικές δραστηριότητες,
η δυσκολία μειώνεται σταδιακά με την ηλικία ή με ήρεμη, επαναλαμβανόμενη έκθεση.
Η επιλεκτικότητα δεν σημαίνει ότι το παιδί «κάνει νάζια» ή προσπαθεί να δυσκολέψει την οικογένεια. Συχνά εκφράζει προτιμήσεις, ανάγκη για προβλεψιμότητα ή αισθητηριακές ιδιαιτερότητες.
Ωστόσο, δεν χρειάζεται να περιμένετε να γίνει η κατάσταση «αρκετά σοβαρή» για να ζητήσετε συμβουλές ειδικών. Αν ανησυχείτε, μια ενημερωτική συζήτηση μπορεί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε καλύτερα τι συμβαίνει.
Πότε ο περιορισμός μπορεί να σχετίζεται με ARFID;
Το ARFID χαρακτηρίζεται από σημαντικό περιορισμό στην ποσότητα ή στην ποικιλία των τροφών. Η αποφυγή δεν οφείλεται σε επιθυμία απώλειας βάρους ή σε ανησυχία για την εικόνα σώματος.
Ένα παιδί μπορεί να αποφεύγει τροφές επειδή:
η υφή, η μυρωδιά, η θερμοκρασία ή η εμφάνιση προκαλεί έντονη δυσφορία,
φοβάται τον πνιγμό, τον εμετό, τον πόνο ή κάποια άλλη αρνητική συνέπεια,
δεν αναγνωρίζει εύκολα την πείνα,
έχει ελάχιστο ενδιαφέρον για το φαγητό,
δυσκολεύεται με αλλαγές, νέες καταστάσεις ή απρόβλεπτα γεύματα.
Οι λόγοι αυτοί μπορεί να συνυπάρχουν. Επίσης, το ARFID μπορεί να εμφανίζεται μαζί με αυτισμό, ΔΕΠΥ, άγχος ή άλλες αισθητηριακές και ψυχικές δυσκολίες. Δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε αυτιστικό παιδί ή κάθε παιδί με αισθητηριακές ευαισθησίες έχει ARFID.
1. Πόσες τροφές δέχεται το παιδί;
Ο αριθμός των αποδεκτών τροφών είναι ένα χρήσιμο στοιχείο. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνος του διαγνωστικό όριο.
Ένα παιδί μπορεί να τρώει λίγες τροφές και να καλύπτει επαρκώς τις ανάγκες του. Ένα άλλο μπορεί να έχει περισσότερες διαθέσιμες επιλογές, αλλά να τρώει τόσο μικρές ποσότητες ή τόσο περιορισμένες ομάδες τροφίμων, ώστε να κινδυνεύει η θρέψη του.
Παρατηρήστε αν το παιδί:
αποκλείει ολόκληρες ομάδες τροφίμων,
δέχεται μόνο τρόφιμα συγκεκριμένου χρώματος ή υφής,
τρώει μόνο προϊόντα συγκεκριμένης μάρκας ή συσκευασίας,
αρνείται φαγητά που έχουν έρθει σε επαφή με άλλα τρόφιμα,
δυσκολεύεται όταν αλλάζει η συσκευασία, το σχήμα ή ο τρόπος παρασκευής,
χάνει σταδιακά τροφές που παλαιότερα έτρωγε.
Μην εστιάζετε μόνο στο «πόσα» τρόφιμα τρώει. Εξετάστε και το πόσο άκαμπτο είναι το μοτίβο, πόσο δύσκολη είναι η διεύρυνσή του και αν η καθημερινότητα οργανώνεται γύρω από τις λίγες αποδεκτές επιλογές.
2. Επηρεάζεται η θρέψη και η ανάπτυξη;
Η επιλεκτικότητα χρειάζεται προσεκτικότερη διερεύνηση όταν επηρεάζει την πρόσληψη ενέργειας ή θρεπτικών συστατικών.
Ζητήστε ιατρική και διεπιστημονική συμβουλή αν παρατηρείτε:
επιβράδυνση ή πτώση στην καμπύλη ανάπτυξης,
δυσκολία στην αναμενόμενη πρόσληψη βάρους ή ύψους,
έντονη κόπωση ή χαμηλή ενέργεια,
συχνή ζάλη, δυσκοιλιότητα ή σωματικές ενοχλήσεις,
πιθανές ελλείψεις, όπως αναιμία,
ανάγκη για συμπληρώματα ή ειδικά διατροφικά σκευάσματα,
πολύ μικρές ποσότητες φαγητού σε καθημερινή βάση.
Το ARFID μπορεί να υπάρχει σε οποιοδήποτε βάρος. Το φυσιολογικό ή αυξημένο βάρος δεν αποκλείει την ύπαρξη σημαντικού διατροφικού περιορισμού. Για αυτό χρειάζεται να εξετάζεται συνολικά η υγεία, η ανάπτυξη, η ποικιλία της διατροφής και η λειτουργικότητα του παιδιού.
Μην περιμένετε να εμφανιστεί εμφανής απώλεια βάρους για να ζητήσετε υποστήριξη.
3. Πόση δυσφορία προκαλεί το φαγητό;
Η ένταση της δυσφορίας είναι εξίσου σημαντική με τη λίστα των τροφών.
Ένα παιδί που απλώς δεν προτιμά μια τροφή μπορεί συνήθως να την αφήσει στην άκρη χωρίς έντονη αναστάτωση. Αντίθετα, ένα παιδί με σημαντικό περιορισμό μπορεί να βιώνει άγχος, φόβο ή αισθητηριακή υπερφόρτωση όταν:
εμφανίζεται μια άγνωστη τροφή,
αλλάζει η ώρα ή ο χώρος του γεύματος,
το φαγητό έχει διαφορετική μυρωδιά ή υφή,
του ζητείται να δοκιμάσει κάτι νέο,
δεν υπάρχει διαθέσιμη η «ασφαλής» τροφή,
κάποιος επιμένει ή το πιέζει να φάει.
Η αντίδραση μπορεί να φαίνεται ως κλάμα, θυμός, απομάκρυνση, πανικός, σωματική δυσφορία ή πλήρης άρνηση φαγητού. Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί «χειρίζεται» τους άλλους. Μπορεί να αισθάνεται πραγματική απειλή ή υπερβολική αισθητηριακή επιβάρυνση.
Αποφύγετε την πίεση, την τιμωρία και τις συγκρίσεις. Η φράση «απλώς δοκίμασέ το» δεν μειώνει πάντα το άγχος και μπορεί να ενισχύσει τον φόβο γύρω από το γεύμα.
4. Επηρεάζεται η κοινωνική λειτουργικότητα;
Η διαφορά διατροφικής διαταραχής από επιλεκτικότητα φαίνεται συχνά στην καθημερινή λειτουργικότητα.
Ρωτήστε τον εαυτό σας:
Μπορεί το παιδί να φάει στο σχολείο;
Συμμετέχει σε πάρτι ή εκδρομές;
Μπορεί να φάει σε εστιατόριο ή σε σπίτι φίλων;
Αποφεύγει δραστηριότητες επειδή περιλαμβάνουν φαγητό;
Χρειάζεται η οικογένεια να μεταφέρει πάντα ειδικό γεύμα;
Προκαλούνται συχνές συγκρούσεις στο τραπέζι;
Νιώθει ντροπή ή αγωνία όταν τρώει μπροστά σε άλλους;
Περιορίζονται οι οικογενειακές διακοπές ή οι κοινωνικές επαφές;
Η επιστροφή στο σχολείο μπορεί να αναδείξει δυσκολίες που δεν ήταν τόσο εμφανείς το καλοκαίρι. Το κυλικείο, το ολοήμερο, οι σχολικές γιορτές, οι εκδρομές και τα γεύματα με συμμαθητές απαιτούν μεγαλύτερη ευελιξία. Αν το παιδί δεν μπορεί να διαχειριστεί αυτές τις καταστάσεις, χρειάζεται κατανόηση και κατάλληλο πλάνο υποστήριξης.
5. Πόσο καιρό διαρκεί η δυσκολία;
Μια σύντομη περίοδος επιλεκτικότητας δεν σημαίνει απαραίτητα διατροφική διαταραχή. Αντίθετα, χρειάζεται αξιολόγηση όταν ο περιορισμός:
επιμένει για μήνες ή χρόνια,
γίνεται σταδιακά πιο αυστηρός,
δεν βελτιώνεται με ήρεμες και σταθερές προσαρμογές,
επηρεάζει την ανάπτυξη ή τη θρέψη,
οδηγεί σε αυξανόμενο άγχος,
περιορίζει το σχολείο, τις παρέες ή την οικογενειακή ζωή.
Η διάρκεια δεν εξετάζεται απομονωμένα. Συνδυάζεται με την ένταση, τις επιπτώσεις και την πορεία του παιδιού. Μερικά παιδιά έχουν δυσκολίες από πολύ μικρή ηλικία. Άλλα εμφανίζουν εντονότερο περιορισμό μετά από ένα επεισόδιο πνιγμού, εμετού, ασθένειας ή άλλης δυσάρεστης εμπειρίας.
Η αξιολόγηση δεν είναι «ταμπέλα»
Η αξιολόγηση δεν έχει στόχο να χαρακτηρίσει το παιδί ή να του βάλει μια ταμπέλα. Είναι ένας τρόπος να κατανοήσετε:
τι προκαλεί την αποφυγή,
ποιες τροφές και καταστάσεις δημιουργούν δυσφορία,
αν υπάρχει κίνδυνος για τη θρέψη ή την ανάπτυξη,
πώς επηρεάζεται η καθημερινότητα,
ποια υποστήριξη ταιριάζει στις ανάγκες του παιδιού.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας στις 10 Οκτωβρίου, θυμηθείτε ότι η ψυχική υγεία συνδέεται και με τον τρόπο που ένα παιδί νιώθει στο τραπέζι, στο σχολείο και στις κοινωνικές του σχέσεις. Η έγκαιρη κατανόηση μπορεί να μειώσει την ντροπή και τις συγκρούσεις.
Μια αξιολόγηση μπορεί να πραγματοποιηθεί από κατάλληλους επαγγελματίες, όπως παιδίατρο, διαιτολόγο, ψυχολόγο ή εργοθεραπευτή, ανάλογα με τις ανάγκες. Η συνεργασία μιας διεπιστημονικής ομάδας βοηθά να εξεταστούν μαζί η θρέψη, η αισθητηριακή επεξεργασία, το άγχος, η συναισθηματική ρύθμιση και η οικογενειακή καθημερινότητα.
Πώς να ξεκινήσετε με ασφάλεια
Αν ανησυχείτε, καταγράψτε για λίγες ημέρες:
τις τροφές που δέχεται και απορρίπτει,
τις ποσότητες και τη διάρκεια των γευμάτων,
τις αντιδράσεις σε νέες τροφές,
τυχόν σωματικά συμπτώματα,
τις δυσκολίες στο σχολείο ή σε κοινωνικές περιστάσεις,
αλλαγές στην ανάπτυξη ή την ενέργεια.
Χρησιμοποιήστε αυτές τις πληροφορίες για να μιλήσετε με έναν επαγγελματία. Μην προσπαθήσετε να επιβάλετε μεγάλες αλλαγές μόνοι σας. Η υποστήριξη χρειάζεται να είναι σταδιακή, εξατομικευμένη και χωρίς εξαναγκασμό.
Στο Κε.Δι.Ψ.Υ. προσφέρουμε εξειδικευμένη, νευροδιαφορετικά καταφατική υποστήριξη για ARFID και σύνθετες διατροφικές δυσκολίες. Προσαρμόζουμε την αξιολόγηση στις αισθητηριακές ανάγκες, την επικοινωνία και την καθημερινότητα κάθε παιδιού και οικογένειας.
Αν θέλετε να συζητήσετε τις ανησυχίες σας, επικοινωνήστε μαζί μας ή προγραμματίστε μια δωρεάν ενημερωτική κλήση.
Χρήσιμες πηγές
Για περισσότερη ενημέρωση σχετικά με το ARFID, δείτε:
Η επιλεκτικότητα αξίζει κατανόηση. Όταν, όμως, ο περιορισμός επηρεάζει τη θρέψη, την ανάπτυξη, τη λειτουργικότητα ή την ψυχική ευεξία, ζητήστε αξιολόγηση. Δεν χρειάζεται να περιμένετε να γίνει η δυσκολία μεγαλύτερη για να αναζητήσετε τη σωστή υποστήριξη.
Comments