Η Ψυχολογία του Overeating: Γιατί Τρώμε όταν Βαριόμαστε, Αγχωνόμαστε ή Λυπόμαστε

Μερικές φορές τρώμε επειδή πεινάμε. Άλλες φορές, επειδή νιώθουμε άγχος, λύπη, μοναξιά ή πλήξη. Το φαγητό μπορεί τότε να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, παρηγοριά ή μια αίσθηση απασχόλησης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «δεν έχετε θέληση». Συχνά σημαίνει ότι το φαγητό έχει αποκτήσει έναν σημαντικό ρόλο στη διαχείριση δύσκολων συναισθημάτων.

Ανακαλύψτε τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από το overeating, πώς συνδέεται με τη διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας (BED) και ποια βήματα μπορούν να σας βοηθήσουν χωρίς ενοχές και αυστηρούς περιορισμούς.

Τι είναι το συναισθηματικό φαγητό;

Το συναισθηματικό φαγητό περιγράφει την κατανάλωση τροφής ως απάντηση σε συναισθήματα και όχι μόνο σε σωματική πείνα.

Μπορεί να εμφανιστεί όταν:

• αισθάνεστε πίεση ή άγχος,

• βαριέστε ή νιώθετε εσωτερικό κενό,

• είστε λυπημένοι ή απογοητευμένοι,

• νιώθετε μοναξιά,

• έχετε κουραστεί από τις απαιτήσεις της ημέρας,

• θέλετε να αποφύγετε μια δύσκολη σκέψη ή ένα συναίσθημα.

Το συναισθηματικό φαγητό δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση διατροφικής διαταραχής. Ωστόσο, όταν επαναλαμβάνεται, προκαλεί έντονη δυσφορία ή συνοδεύεται από αίσθηση απώλειας ελέγχου, χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση.

Γιατί το φαγητό μοιάζει να βοηθά;

Το φαγητό μπορεί να ενεργοποιήσει προσωρινά ευχάριστες αισθήσεις. Η γεύση, η υφή, η μυρωδιά και η διαδικασία του φαγητού μπορούν να αποσπάσουν την προσοχή από ένα δύσκολο συναίσθημα.

Έτσι, μπορεί να δημιουργηθεί ένας κύκλος:

1. Εμφανίζεται ένα δύσκολο συναίσθημα.

2. Αναζητάτε γρήγορη ανακούφιση.

3. Τρώτε, συχνά χωρίς να το έχετε προγραμματίσει.

4. Νιώθετε προσωρινά καλύτερα ή πιο «μουδιασμένοι».

5. Επιστρέφουν το άγχος, η λύπη ή η πλήξη.

6. Εμφανίζονται ενοχές και αυτοκριτική.

7. Η συναισθηματική ένταση αυξάνεται και το φαγητό γίνεται ξανά λύση.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι το φαγητό «δεν θα έπρεπε» να προσφέρει απόλαυση. Το ζήτημα είναι αν έχει γίνει ο μοναδικός διαθέσιμος τρόπος να αντέξετε ή να αλλάξετε την εσωτερική σας κατάσταση.

Πώς επηρεάζουν διαφορετικά συναισθήματα το φαγητό;

Όταν αισθάνεστε άγχος

Το άγχος μπορεί να κάνει το σώμα να βρίσκεται σε διαρκή εγρήγορση. Η ανάγκη για άμεση ανακούφιση γίνεται πιο έντονη. Για αρκετούς ανθρώπους, τρόφιμα που είναι εύκολα διαθέσιμα και ιδιαίτερα γευστικά μοιάζουν με έναν γρήγορο τρόπο να χαλαρώσουν.

Το άγχος μπορεί επίσης να επηρεάσει τη ρουτίνα σας. Μπορεί να παραλείψετε γεύματα μέσα στη μέρα και να φτάσετε αργότερα πολύ πεινασμένοι. Η σωματική πείνα και η συναισθηματική ένταση τότε συνυπάρχουν. Αυτό μπορεί να κάνει πιο δύσκολο να σταματήσετε ή να αναγνωρίσετε τι χρειάζεστε.

Όταν αισθάνεστε λύπη ή απογοήτευση

Η λύπη μπορεί να συνοδεύεται από κόπωση, απομόνωση και μειωμένη διάθεση για δραστηριότητες. Το φαγητό μπορεί να γίνει ένας εύκολος τρόπος παρηγοριάς ή προσωρινής απομάκρυνσης από το συναίσθημα.

Αν η λύπη συνδέεται με κατάθλιψη, τραυματικές εμπειρίες ή χρόνια χαμηλή αυτοεκτίμηση, το overeating μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης δυσκολίας ρύθμισης του συναισθήματος. Σε αυτή την περίπτωση, δεν αρκεί να προσπαθήσετε απλώς να «ελέγξετε» το φαγητό. Χρειάζεται να αντιμετωπιστούν και οι παράγοντες που προκαλούν τη συναισθηματική επιβάρυνση.

Όταν βαριέστε

Η πλήξη δεν σημαίνει πάντα ότι δεν έχετε τίποτα να κάνετε. Μπορεί να σημαίνει ότι χρειάζεστε διέγερση, σύνδεση, ξεκούραση ή μια αλλαγή στο περιβάλλον.

Το φαγητό προσφέρει άμεσα αισθητηριακά ερεθίσματα και μπορεί να γεμίσει έναν χρόνο που μοιάζει άδειος. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ανθρώπους που δυσκολεύονται με την οργάνωση, την παρορμητικότητα ή τη ρύθμιση της προσοχής, όπως ορισμένα άτομα με ΔΕΠΥ. Η προσέγγιση χρειάζεται να είναι εξατομικευμένη και νευροαποδεκτική, χωρίς γενικεύσεις.

Overeating και διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας (BED)

Η υπερφαγία δεν σημαίνει πάντα ότι υπάρχει διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας. Η BED αφορά επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατά τα οποία καταναλώνετε μεγάλη ποσότητα φαγητού σε σύντομο χρονικό διάστημα και αισθάνεστε ότι δεν μπορείτε να ελέγξετε τι ή πόσο τρώτε.

Συχνά υπάρχουν και άλλα σημάδια, όπως:

• τρώτε πολύ γρήγορα,

• τρώτε ενώ δεν πεινάτε,

• τρώτε μόνοι ή κρυφά,

• συνεχίζετε μέχρι να νιώσετε έντονη σωματική δυσφορία,

• αισθάνεστε ντροπή, ενοχές ή αηδία μετά το επεισόδιο,

• αποφεύγετε κοινωνικές καταστάσεις που σχετίζονται με το φαγητό.

Η διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας μπορεί να αφορά ανθρώπους κάθε σωματικού μεγέθους. Το βάρος δεν αρκεί για να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει μια διατροφική διαταραχή.

Διαβάστε περισσότερα για την υποστήριξη στη διαταραχή υπερφαγίας και αναζητήστε επαγγελματική αξιολόγηση αν αναγνωρίζετε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο απώλειας ελέγχου και έντονης δυσφορίας.

Ο ρόλος της αυστηρής δίαιτας

Οι αυστηροί κανόνες γύρω από το φαγητό μπορούν να ενισχύσουν τον κύκλο περιορισμού και υπερφαγίας.

Σκέψεις όπως «δεν επιτρέπεται να φάω αυτό» ή «από αύριο θα τρώω ελάχιστα» μπορεί να αυξήσουν την ένταση και την ενασχόληση με το φαγητό. Μετά από ένα επεισόδιο, η αυτοκριτική συχνά οδηγεί σε ακόμη μεγαλύτερο περιορισμό. Ο περιορισμός μπορεί στη συνέχεια να αυξήσει τη σωματική πείνα και την πιθανότητα νέας απώλειας ελέγχου.

Για αυτό, η θεραπεία της BED δεν βασίζεται απλώς σε δίαιτες ή προσπάθειες ελέγχου του βάρους. Οι κατευθυντήριες οδηγίες του NICE για τις διατροφικές διαταραχές δίνουν έμφαση στην κατάλληλη αξιολόγηση και σε τεκμηριωμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Τι μπορείτε να κάνετε τη στιγμή που εμφανίζεται η παρόρμηση;

Μην προσπαθήσετε να αντιμετωπίσετε την παρόρμηση με τιμωρία. Κάντε μια σύντομη παύση και ρωτήστε τον εαυτό σας:

• Τι αισθάνομαι αυτή τη στιγμή;

• Τι χρειάζομαι πραγματικά;

• Υπάρχει κάτι μικρό που θα μπορούσε να με βοηθήσει τώρα;

Η παύση δεν έχει στόχο να σας απαγορεύσει να φάτε. Σας βοηθά να καταλάβετε αν χρειάζεστε φαγητό, ξεκούραση, σύνδεση, ασφάλεια ή υποστήριξη.

Δοκιμάστε επίσης να:

• καταγράψετε με απλές λέξεις το συναίσθημα και την έντασή του,

• επικοινωνήσετε με ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης,

• κάνετε ένα σύντομο διάλειμμα με αναπνοές ή ήπια κίνηση,

• επιλέξετε μια δραστηριότητα που σας προσφέρει ευχάριστη αισθητηριακή εμπειρία,

• οργανώσετε πιο σταθερά γεύματα και σνακ μέσα στην ημέρα,

• απομακρυνθείτε από τη σκέψη «όλα ή τίποτα».

Αν φάτε περισσότερο από όσο είχατε σκοπό, αποφύγετε να τιμωρήσετε τον εαυτό σας με νηστεία, υπερβολική άσκηση ή αυστηρούς κανόνες. Επιστρέψτε στο επόμενο γεύμα με ηρεμία και περιέργεια. Η κατανόηση βοηθά περισσότερο από την αυτοκατηγορία.

Πότε χρειάζεται επαγγελματική υποστήριξη;

Απευθυνθείτε σε ειδικό ψυχικής υγείας ή σε εξειδικευμένη ομάδα διατροφικών διαταραχών όταν:

• τα επεισόδια επαναλαμβάνονται,

• αισθάνεστε ότι χάνετε τον έλεγχο,

• τρώτε κρυφά ή αποφεύγετε να μιλήσετε για το φαγητό,

• νιώθετε έντονη ντροπή ή απόγνωση,

• συνυπάρχουν άγχος, κατάθλιψη, τραύμα ή δυσκολίες ρύθμισης συναισθημάτων,

• οι προσπάθειες δίαιτας και περιορισμού διατηρούν τον κύκλο,

• η σχέση σας με το φαγητό επηρεάζει την εργασία, τις σχέσεις ή την καθημερινότητά σας.

Η Εθνική Υπηρεσία Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου (NHS) αναφέρει ότι η BED είναι σοβαρή δυσκολία ψυχικής υγείας και ότι η κατάλληλη θεραπεία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά. Η αναζήτηση βοήθειας δεν αποτελεί αποτυχία. Είναι ένα ουσιαστικό βήμα φροντίδας.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η θεραπεία;

Η θεραπευτική υποστήριξη μπορεί να σας βοηθήσει να:

• αναγνωρίσετε τα συναισθηματικά και περιβαλλοντικά ερεθίσματα,

• κατανοήσετε τι εξυπηρετεί το φαγητό στη ζωή σας,

• σταθεροποιήσετε τις διατροφικές σας συνήθειες,

• αναπτύξετε εναλλακτικούς τρόπους διαχείρισης του άγχους και της λύπης,

• μειώσετε την ενοχή και την αυτοκριτική,

• επεξεργαστείτε τραυματικές ή καταθλιπτικές εμπειρίες,

• βελτιώσετε τη σύνδεση με τα σωματικά και συναισθηματικά σας σήματα.

Στο Κε.Δι.Ψ.Υ. παρέχουμε εξειδικευμένη online υποστήριξη για τη διαταραχή υπερφαγίας και άλλες διατροφικές δυσκολίες. Η διεπιστημονική μας ομάδα μπορεί να συνδυάσει ψυχολογική, διαιτολογική και εργοθεραπευτική υποστήριξη, ανάλογα με τις ανάγκες σας.

Δεν χρειάζεται να το διαχειριστείτε μόνοι

Το overeating δεν είναι απλώς μια «κακή συνήθεια». Μπορεί να αποτελεί έναν τρόπο με τον οποίο προσπαθείτε να αντέξετε συναισθήματα, απαιτήσεις ή εμπειρίες που σας δυσκολεύουν.

Αναζητήστε το συναίσθημα πίσω από τη συμπεριφορά. Δείξτε στον εαυτό σας κατανόηση. Αποφύγετε τους αυστηρούς κανόνες που ενισχύουν τον κύκλο ενοχής και περιορισμού.

Αν χρειάζεστε καθοδήγηση, προγραμματίστε μια δωρεάν κλήση ενημέρωσης με την ομάδα του Κε.Δι.Ψ.Υ. Μπορείτε επίσης να κλείσετε αρχική συνεδρία, ώστε να συζητήσετε τις δυσκολίες σας και τα επόμενα βήματα με ασφάλεια και χωρίς κριτική.

Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση ή θεραπεία από επαγγελματία υγείας. Αν βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο, καλέστε το 112 ή τις αρμόδιες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.