Ορθορεξία: Πότε το «Καθαρό Φαγητό» Γίνεται Πρόβλημα
Η φροντίδα για τη διατροφή μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης καθημερινότητας. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η προσπάθεια να τρώτε «καθαρά» αρχίζει να καταλαμβάνει όλη σας τη σκέψη;
Η ορθορεξία περιγράφει μια έντονη και άκαμπτη ενασχόληση με την «υγιεινή» ή «καθαρή» διατροφή. Η ανησυχία δεν αφορά μόνο το τι περιλαμβάνει ένα τρόφιμο. Μπορεί να επηρεάζει τις σχέσεις σας, τις εξόδους σας, τη δουλειά ή τις σπουδές σας, αλλά και τη σωματική σας υγεία.
Δεν χρειάζεται να περιμένετε μέχρι η δυσκολία να γίνει ακραία. Παρατηρήστε τη σχέση σας με το φαγητό και αναζητήστε υποστήριξη όταν οι κανόνες αρχίζουν να περιορίζουν τη ζωή σας.
Τι είναι η ορθορεξία;
Ο όρος «ορθορεξία» προέρχεται από τις λέξεις «ορθός» και «όρεξη». Χρησιμοποιείται για να περιγράψει την εμμονική προσπάθεια κατανάλωσης μόνο τροφών που θεωρούνται «καθαρές», «αγνές» ή «απόλυτα υγιεινές».
Στην ορθορεξία, η προσοχή μετατοπίζεται από την ποικιλία και την ευελιξία στην ανάγκη για απόλυτο έλεγχο της ποιότητας των τροφών. Μπορεί να αποφεύγετε τη ζάχαρη, τα λιπαρά, τους υδατάνθρακες, τα επεξεργασμένα τρόφιμα, τα γαλακτοκομικά ή άλλα συστατικά. Συχνά, η λίστα των «ασφαλών» τροφών γίνεται σταδιακά όλο και μικρότερη.
Η ορθορεξία δεν αποτελεί επίσημη, ξεχωριστή διάγνωση στο DSM-5. Ωστόσο, οι συμπεριφορές που συνδέονται με αυτήν μπορούν να προκαλέσουν σημαντική ψυχική, κοινωνική και σωματική επιβάρυνση. Γι’ αυτό αξίζουν προσοχή και αξιολόγηση από ειδικούς στις διατροφικές δυσκολίες.
Υγιεινή διατροφή ή άκαμπτος έλεγχος;
Δεν είναι πρόβλημα να προτιμάτε ορισμένα τρόφιμα ή να ακολουθείτε μια διατροφή για ιατρικούς, πολιτισμικούς, θρησκευτικούς ή προσωπικούς λόγους. Η διαφορά βρίσκεται κυρίως στην ευελιξία και στον αντίκτυπο της διατροφής στη ζωή σας.
Μια ισορροπημένη σχέση με το φαγητό επιτρέπει αλλαγές. Μπορείτε να φάτε κάτι διαφορετικό σε μια έξοδο ή να προσαρμόσετε το γεύμα σας όταν αλλάζουν οι συνθήκες, χωρίς έντονο φόβο ή ενοχές.
Αντίθετα, η ορθορεξία μπορεί να περιλαμβάνει:
Απόλυτους κανόνες για το ποια τρόφιμα επιτρέπονται.
Έντονο άγχος όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμες «ασφαλείς» επιλογές.
Ενοχή ή ντροπή μετά την κατανάλωση ενός «απαγορευμένου» τροφίμου.
Συνεχή έλεγχο ετικετών, συστατικών και τρόπων παρασκευής.
Πολύωρη έρευνα για τη διατροφή, τα πρόσθετα ή τις «τοξίνες».
Αποφυγή τροφίμων χωρίς τεκμηριωμένη ιατρική ανάγκη.
Αίσθηση ότι η προσωπική σας αξία εξαρτάται από το πόσο «σωστά» τρώτε.
Ρωτήστε τον εαυτό σας: Μπορώ να αλλάξω το γεύμα μου χωρίς να αισθανθώ ότι απέτυχα; Αν η απάντηση είναι σταθερά «όχι», αξίζει να διερευνήσετε τι συμβαίνει.
Ποια σημάδια χρειάζεται να παρατηρήσετε;
Η ορθορεξία δεν εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Παρατηρήστε ιδιαίτερα τα παρακάτω σημάδια:
1. Η σκέψη για το φαγητό καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας
Μπορεί να περνάτε πολλές ώρες σχεδιάζοντας γεύματα, αναζητώντας πληροφορίες, συγκρίνοντας προϊόντα ή οργανώνοντας τα ψώνια σας. Η σκέψη για το επόμενο γεύμα ίσως γίνεται πιο σημαντική από την εργασία, την ξεκούραση ή την επικοινωνία με τους ανθρώπους σας.
2. Οι κανόνες γίνονται όλο και αυστηρότεροι
Αρχικά, μπορεί να αποφεύγετε ένα συγκεκριμένο συστατικό. Στη συνέχεια, ίσως αποκλείετε ολόκληρες ομάδες τροφίμων. Κάθε νέα πληροφορία για την υγεία μπορεί να οδηγεί σε έναν ακόμη περιορισμό.
3. Νιώθετε φόβο, ενοχή ή ντροπή
Ένα τρόφιμο δεν είναι απλώς «λιγότερο υγιεινό». Μπορεί να το βιώνετε ως κίνδυνο ή ως προσωπική αποτυχία. Οι σκέψεις αυτές συχνά οδηγούν σε άγχος, τιμωρητικές συμπεριφορές, αποχή από γεύματα ή νέους αυστηρότερους κανόνες.
4. Δυσκολεύεστε να εμπιστευτείτε το φαγητό που ετοιμάζουν άλλοι
Μπορεί να αποφεύγετε εστιατόρια, οικογενειακά γεύματα ή φαγητό σε σπίτια φίλων, επειδή δεν γνωρίζετε με ακρίβεια τα υλικά και την προετοιμασία. Ίσως φέρνετε πάντα δικό σας φαγητό ή τρώτε πριν από μια κοινωνική εκδήλωση.
5. Η «καθαρότητα» συνδέεται με την ταυτότητα και την αυτοεκτίμησή σας
Η διατροφή μπορεί να γίνεται βασικό στοιχείο του ποιοι είστε. Ίσως αισθάνεστε ανώτεροι όταν τηρείτε όλους τους κανόνες ή ανάξιοι όταν αποκλίνετε από αυτούς. Αυτή η σύνδεση ενισχύει τον φόβο της αλλαγής.
6. Εμφανίζονται σωματικές συνέπειες
Οι έντονοι περιορισμοί μπορεί να οδηγήσουν σε ανεπαρκή πρόσληψη ενέργειας και θρεπτικών συστατικών. Πιθανές ενδείξεις είναι η κόπωση, η ζάλη, η δυσκολία συγκέντρωσης, οι αλλαγές στον κύκλο, η απώλεια βάρους ή άλλες μεταβολές στην υγεία.
Μην προσπαθήσετε να αξιολογήσετε μόνοι σας τη σοβαρότητα με βάση το βάρος. Οι διατροφικές διαταραχές μπορεί να υπάρχουν σε οποιοδήποτε σώμα.
Πώς επηρεάζει η ορθορεξία την κοινωνική ζωή;
Το φαγητό είναι μέρος της επικοινωνίας. Συνδέεται με γιορτές, ταξίδια, οικογενειακές στιγμές, διαλείμματα στη δουλειά και συναντήσεις με φίλους.
Όταν οι διατροφικοί κανόνες γίνονται άκαμπτοι, μπορεί να αρχίσετε να:
Ακυρώνετε εξόδους επειδή δεν γνωρίζετε το μενού.
Αποφεύγετε γιορτές ή οικογενειακά τραπέζια.
Αισθάνεστε πανικό όταν αλλάζουν τα σχέδια.
Τρώτε μόνοι σας για να διατηρήσετε τον έλεγχο.
Συγκρίνετε τις επιλογές σας με εκείνες των άλλων.
Κρίνετε τον εαυτό σας ή τους γύρω σας με βάση το τι τρώνε.
Αφιερώνετε τόσο χρόνο στη διατροφή ώστε να παραμελείτε σχέσεις και δραστηριότητες.
Μπορεί επίσης να δημιουργηθούν εντάσεις στην οικογένεια. Οι κοντινοί σας άνθρωποι ίσως δεν καταλαβαίνουν γιατί ένα γεύμα ή ένα συγκεκριμένο συστατικό προκαλεί τόση δυσφορία. Εξηγήστε τους ότι η δυσκολία δεν είναι απλώς «ιδιοτροπία» ή έλλειψη θέλησης. Είναι ένας τρόπος σκέψης και συμπεριφοράς που μπορεί να χρειάζεται εξειδικευμένη φροντίδα.
Γιατί μπορεί να συμβαίνει;
Η ορθορεξία μπορεί να συνδέεται με διαφορετικούς παράγοντες. Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία.
Μπορεί να συμμετέχουν:
Η τελειομανία και η ανάγκη για βεβαιότητα.
Το άγχος ή οι ιδεοψυχαναγκαστικές σκέψεις.
Προηγούμενες διατροφικές δυσκολίες.
Αρνητικές εμπειρίες με το σώμα ή το φαγητό.
Η επιθυμία για έλεγχο σε μια περίοδο αβεβαιότητας.
Η συστηματική έκθεση σε περιεχόμενο «wellness» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Μύθοι γύρω από την «αποτοξίνωση», τις «τοξίνες» και τις απόλυτες απαγορεύσεις.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν προκαλούν από μόνα τους μια διατροφική διαταραχή. Μπορούν, όμως, να ενισχύσουν την πεποίθηση ότι υπάρχει ένας τέλειος τρόπος διατροφής ή ότι η υγεία εξαρτάται από την απόλυτη πειθαρχία.
Πότε να ζητήσετε βοήθεια;
Ζητήστε υποστήριξη όταν η προσπάθεια για «καθαρό φαγητό»:
Προκαλεί επίμονο άγχος ή έντονη ενοχή.
Περιορίζει σημαντικά τις τροφές που μπορείτε να καταναλώσετε.
Επηρεάζει την υγεία, την ενέργεια ή τη συγκέντρωσή σας.
Σας απομακρύνει από φίλους, οικογένεια ή δραστηριότητες.
Καταλαμβάνει υπερβολικό χρόνο και νοητική ενέργεια.
Συνοδεύεται από κατάθλιψη, ιδεοληψίες ή έντονη αυτοκριτική.
Σας οδηγεί σε κύκλους περιορισμού, υπερφαγίας και νέων απαγορεύσεων.
Μην περιμένετε να είστε «αρκετά άρρωστοι» για να ζητήσετε βοήθεια. Η επίδραση στην καθημερινότητά σας είναι σημαντική, ακόμη και όταν δεν υπάρχει ξεκάθαρη διάγνωση.
Πώς μπορεί να γίνει η υποστήριξη;
Η φροντίδα χρειάζεται να είναι εξατομικευμένη. Μπορεί να περιλαμβάνει κλινική ψυχολογική και διαιτολογική υποστήριξη, ανάλογα με τις ανάγκες σας.
Ένας ειδικός μπορεί να σας βοηθήσει να:
Κατανοήσετε πώς δημιουργήθηκαν και διατηρούνται οι διατροφικοί κανόνες.
Ξεχωρίσετε την τεκμηριωμένη διατροφική φροντίδα από τον φόβο και την παραπληροφόρηση.
Μειώσετε τη σκέψη «όλα ή τίποτα».
Αναπτύξετε μεγαλύτερη ευελιξία στα γεύματα.
Επανεντάξετε σταδιακά τροφές που έχετε αποκλείσει, με ασφάλεια και υποστήριξη.
Διαχειριστείτε το άγχος χωρίς να καταφεύγετε σε νέους περιορισμούς.
Επιστρέψετε σε κοινωνικές δραστηριότητες και σχέσεις που έχουν περιοριστεί.
Η θεραπευτική προσέγγιση μπορεί να προσαρμοστεί στη δική σας επικοινωνία, στις καθημερινές σας ανάγκες και στη νευροδιαφορετικότητά σας. Στην Κε.Δι.Ψ.Υ., η ομάδα μπορεί να συνεργαστεί διεπιστημονικά, με ψυχολόγους, διαιτολόγους και εργοθεραπευτές όπου χρειάζεται.
Για περισσότερες πληροφορίες, δείτε τη σελίδα μας για τις άλλες διατροφικές διαταραχές ή τη γενική σελίδα για τις διατροφικές διαταραχές.
Ένα πιο ελεύθερο και υποστηρικτικό επόμενο βήμα
Το φαγητό δεν χρειάζεται να είναι τέλειο για να είναι μέρος μιας υγιούς ζωής. Η υγεία περιλαμβάνει επίσης την απόλαυση, την ευελιξία, τις σχέσεις, την ξεκούραση και την ψυχική ασφάλεια.
Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε αρκετά από τα παραπάνω σημάδια, μιλήστε με έναν επαγγελματία υγείας με εμπειρία στις διατροφικές διαταραχές. Μην προσπαθήσετε να χαλαρώσετε όλους τους κανόνες μόνοι σας, ειδικά αν υπάρχουν έντονοι περιορισμοί ή σωματικές επιβαρύνσεις.
Κάντε το πρώτο βήμα με τον ρυθμό που σας ταιριάζει. Προγραμματίστε μια δωρεάν κλήση ενημέρωσης για να συζητήσετε τις ανησυχίες σας και να δείτε ποιες επιλογές υποστήριξης μπορεί να είναι κατάλληλες για εσάς.
Χρήσιμες πηγές
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση ή τη θεραπεία από επαγγελματία υγείας.
Comments