Ορθορεξία: Πώς Ξεκινά η Εμμονή με το «Καθαρό Φαγητό»
Η φροντίδα της υγείας σας μέσα από τη διατροφή μπορεί να είναι μια θετική επιλογή. Μπορεί να σας βοηθά να αισθάνεστε περισσότερη ενέργεια, να οργανώνετε τα γεύματά σας και να φροντίζετε το σώμα σας.
Όταν, όμως, η ανάγκη για «καθαρό», «σωστό» ή «τέλειο» φαγητό αρχίζει να περιορίζει τη ζωή σας, αξίζει να σταθείτε λίγο περισσότερο στη σχέση σας με το φαγητό.
Η ορθορεξία περιγράφει μια έντονη και επίμονη ενασχόληση με την ποιότητα και την «καθαρότητα» των τροφών. Δεν αφορά απλώς την προτίμηση σε θρεπτικά γεύματα. Συνδέεται με ακαμψία, φόβο, ενοχές και αυξημένη ανάγκη ελέγχου.
Πώς ξεκινά η εμμονή με το «καθαρό φαγητό»;
Συχνά ξεκινά από μια πρόθεση που φαίνεται θετική:
«Θέλω να τρέφομαι καλύτερα».
«Θέλω να μειώσω τα επεξεργασμένα τρόφιμα».
«Θέλω να προσέχω περισσότερο την υγεία μου».
«Θέλω να αισθάνομαι πιο καλά στο σώμα μου».
Αυτές οι επιθυμίες δεν είναι προβληματικές από μόνες τους. Η υγιεινή διατροφή μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης καθημερινότητας.
Η δυσκολία μπορεί να εμφανιστεί όταν οι επιλογές μετατρέπονται σταδιακά σε αυστηρούς κανόνες. Αρχικά, μπορεί να αποκλείονται ορισμένα τρόφιμα. Στη συνέχεια, ίσως αποκλείονται ολόκληρες ομάδες τροφών, συγκεκριμένοι τρόποι μαγειρέματος ή προϊόντα που θεωρούνται «μη καθαρά».
Η λίστα των αποδεκτών τροφών μικραίνει. Η προετοιμασία των γευμάτων απαιτεί περισσότερο χρόνο. Η σκέψη γύρω από το φαγητό γίνεται όλο και πιο έντονη.
Από την επιλογή στον άκαμπτο κανόνα
Μια διατροφική επιλογή αφήνει χώρο για προσαρμογή. Ένας άκαμπτος κανόνας δεν αφήνει εύκολα περιθώριο.
Μπορεί να παρατηρήσετε ότι:
χρειάζεται να γνωρίζετε ακριβώς την προέλευση κάθε συστατικού,
ελέγχετε επανειλημμένα ετικέτες και μενού,
αποφεύγετε τρόφιμα επειδή περιέχουν ένα συγκεκριμένο συστατικό,
νιώθετε ότι πρέπει να τρώτε μόνο με έναν συγκεκριμένο τρόπο,
δυσκολεύεστε να φάτε κάτι που έχει προετοιμάσει άλλος άνθρωπος,
αισθάνεστε έντονο άγχος όταν αλλάζει το πρόγραμμα ή δεν υπάρχει η «σωστή» επιλογή.
Η ενημέρωση για τη διατροφή δεν είναι από μόνη της πρόβλημα. Γίνεται ανησυχητική όταν δεν σας προσφέρει πρακτική γνώση, αλλά περισσότερο φόβο και αβεβαιότητα.
Υγιεινή διατροφή ή ορθορεκτικές συμπεριφορές;
Μην ενοχοποιείτε την υγιεινή διατροφή. Η διαφορά δεν βρίσκεται σε ένα συγκεκριμένο τρόφιμο ή σε μια διατροφική προτίμηση. Βρίσκεται στον βαθμό ευελιξίας και στην επίδραση που έχει η διατροφή στη ζωή σας.
Ισορροπημένη διατροφή | Διατροφική εμμονή |
Επιτρέπει διαφορετικές επιλογές | Επιβάλλει αυστηρούς προσωπικούς κανόνες |
Προσαρμόζεται στις περιστάσεις | Προκαλεί έντονη δυσφορία όταν αλλάζει το πρόγραμμα |
Αφήνει χώρο για κοινωνικά γεύματα | Μπορεί να οδηγεί σε αποφυγή εξόδων και τραπεζιών |
Δεν καθορίζει την αξία του ατόμου | Η αυτοεκτίμηση συνδέεται με το πόσο «τέλεια» τρέφεται κάποιος |
Στηρίζει τη σωματική και ψυχική υγεία | Μπορεί να προκαλέσει περιορισμό και διατροφικές ελλείψεις |
Περιλαμβάνει πρακτικότητα και απόλαυση | Συνοδεύεται από φόβο, ενοχές ή ντροπή |
Χρησιμοποιήστε ως πρακτικό κριτήριο την ευελιξία. Μπορείτε να αλλάξετε ένα γεύμα χωρίς έντονο άγχος; Μπορείτε να φάτε κάτι που δεν προετοιμάσατε εσείς; Μπορείτε να συμμετάσχετε σε ένα κοινωνικό γεύμα χωρίς να αισθανθείτε ότι «αποτύχατε»;
Αν η απάντηση είναι συχνά αρνητική, εξετάστε τη σχέση σας με το φαγητό με τη βοήθεια ειδικού.
Ποια σημάδια αξίζει να προσέξετε;
Τα σημάδια δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Παρατηρήστε το συνολικό μοτίβο και όχι μία μεμονωμένη συμπεριφορά.
1. Αυξάνονται οι διατροφικοί κανόνες
Μπορεί να ξεκινήσετε με έναν περιορισμό και σταδιακά να προσθέσετε πολλούς ακόμη. Οι κανόνες ίσως αφορούν:
την προέλευση των τροφίμων,
τα συστατικά,
την επεξεργασία,
τον τρόπο μαγειρέματος,
την ώρα κατανάλωσης,
το ποιος προετοίμασε το γεύμα.
Ο αποκλεισμός μπορεί αρχικά να φαίνεται λογικός. Με τον χρόνο, όμως, μπορεί να επεκτείνεται χωρίς σαφή ιατρική ανάγκη.
2. Το φαγητό καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας
Ίσως περνάτε πολλές ώρες σχεδιάζοντας γεύματα, αναζητώντας πληροφορίες ή συγκρίνοντας προϊόντα. Μπορεί να δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε σε άλλες δραστηριότητες.
Ρωτήστε τον εαυτό σας: Πόσο χρόνο και νοητικό χώρο καταλαμβάνει η προσπάθεια να φάτε «σωστά»;
3. Εμφανίζονται έντονο άγχος, ενοχές ή ντροπή
Μια αλλαγή στο γεύμα μπορεί να προκαλεί δυσανάλογη αντίδραση. Ίσως νιώθετε ότι «χαλάσατε» την προσπάθειά σας ή ότι χρειάζεται να τιμωρήσετε τον εαυτό σας με νέο περιορισμό.
Μην θεωρείτε αυτές τις ενοχές απόδειξη έλλειψης πειθαρχίας. Μπορεί να δείχνουν ότι οι κανόνες έχουν γίνει υπερβολικά αυστηροί.
4. Αποφεύγετε κοινωνικές περιστάσεις
Μπορεί να αποφεύγετε εστιατόρια, οικογενειακά τραπέζια, ταξίδια ή εκδηλώσεις επειδή δεν γνωρίζετε ποιο φαγητό θα υπάρχει.
Ίσως παίρνετε πάντα δικό σας φαγητό ή προτιμάτε να μην φάτε καθόλου. Η κοινωνική απομόνωση είναι σημαντικό σημάδι, επειδή το φαγητό αποτελεί μέρος των σχέσεων, της επικοινωνίας και της συμμετοχής στην καθημερινότητα.
5. Η αξία σας συνδέεται με τη διατροφή
Μπορεί να αισθάνεστε «καλύτερα» ή «χειρότερα» ανάλογα με το πόσο πιστά τηρήσατε τους κανόνες σας. Ίσως αξιολογείτε αυστηρά και τις επιλογές άλλων ανθρώπων.
Θυμηθείτε ότι η διατροφή είναι μόνο μία πλευρά της ζωής σας. Δεν καθορίζει τον χαρακτήρα, την αξία ή την ηθική σας.
6. Εμφανίζονται σωματικές συνέπειες
Η υπερβολικά περιορισμένη διατροφή μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή πρόσληψη ενέργειας ή θρεπτικών συστατικών. Ενδέχεται να εμφανιστούν κόπωση, ζάλη, δυσκολίες στον ύπνο, γαστρεντερικά συμπτώματα ή ανεπιθύμητη απώλεια βάρους.
Ζητήστε ιατρική αξιολόγηση όταν υπάρχει έντονη αδυναμία, λιποθυμία, αφυδάτωση ή γρήγορη αλλαγή στη σωματική σας κατάσταση.
Γιατί μπορεί να εντείνεται τον Οκτώβριο;
Η επιστροφή στη σχολική ή εργασιακή ρουτίνα μπορεί να αυξήσει το άγχος. Νέο πρόγραμμα, μετακινήσεις, γεύματα εκτός σπιτιού και περισσότερες υποχρεώσεις απαιτούν προσαρμογή.
Όταν η διατροφή λειτουργεί ως τρόπος για να αισθανθείτε έλεγχο μέσα σε μια απαιτητική καθημερινότητα, οι κανόνες μπορεί να γίνουν αυστηρότεροι. Παρατηρήστε αν η ανάγκη για «τέλεια» διατροφή εντείνεται σε περιόδους αλλαγής ή αβεβαιότητας.
Μην απαιτείτε από τον εαυτό σας να προσαρμοστεί αμέσως. Αναζητήστε υποστήριξη για να οργανώσετε τη μετάβαση με τρόπο που σέβεται τις ανάγκες σας, χωρίς να ενισχύει τους περιορισμούς.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, στις 10 Οκτωβρίου, θυμηθείτε ότι η ψυχική υγεία περιλαμβάνει και τη σχέση σας με το φαγητό. Η φροντίδα δεν χρειάζεται να βασίζεται στον φόβο ή στην τελειότητα.
Η ορθορεξία αποτελεί επίσημη διάγνωση;
Η ορθορεξία ή «ορθορεξία νευρική» δεν αποτελεί σήμερα ξεχωριστή επίσημη διάγνωση στα βασικά διαγνωστικά εγχειρίδια DSM-5-TR και ICD-11.
Η έννοια μελετάται από την επιστημονική κοινότητα. Οι συμπεριφορές που περιγράφονται μπορεί, όμως, να προκαλέσουν σημαντική ψυχική, κοινωνική και σωματική επιβάρυνση. Σε κλινικό πλαίσιο, ο ειδικός αξιολογεί τη συνολική εικόνα και μπορεί να εξετάσει άλλες διατροφικές δυσκολίες, αγχώδεις ή ιδεοψυχαναγκαστικές συμπεριφορές.
Δεν χρειάζεται να περιμένετε μια συγκεκριμένη διάγνωση για να ζητήσετε βοήθεια. Εστιάστε στο πώς επηρεάζεται η καθημερινότητα, η υγεία και η ελευθερία σας.
Πότε αξίζει να ζητήσετε υποστήριξη;
Απευθυνθείτε σε ειδικό ψυχικής υγείας ή σε επαγγελματία με εμπειρία στις διατροφικές διαταραχές όταν:
οι σκέψεις για την «καθαρότητα» του φαγητού καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της ημέρας,
δεν μπορείτε να χαλαρώσετε τους κανόνες σας,
αποφεύγετε συστηματικά κοινωνικές περιστάσεις,
νιώθετε έντονο φόβο, ενοχή ή ντροπή όταν τρώτε κάτι εκτός προγράμματος,
έχετε αποκλείσει πολλές τροφές χωρίς εξατομικευμένη ιατρική οδηγία,
παρατηρείτε κόπωση, ζάλη, απώλεια βάρους ή άλλες σωματικές αλλαγές,
η εργασία, το σχολείο, οι σχέσεις ή η καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζονται.
Ζητήστε μια πρώτη αξιολόγηση χωρίς να περιμένετε να επιδεινωθεί η κατάσταση. Δεν χρειάζεται να έχετε «αρκετά σοβαρό» πρόβλημα για να δικαιούστε φροντίδα.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η θεραπεία;
Η υποστήριξη προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε ανθρώπου. Μπορεί να περιλαμβάνει:
Ψυχοεκπαίδευση, ώστε να κατανοήσετε τον κύκλο των κανόνων, του φόβου και της ενοχής.
Ψυχοθεραπεία, για την επεξεργασία της τελειοθηρίας, του άγχους, της ανάγκης για έλεγχο και των δυσκολιών αυτοεκτίμησης.
Διατροφική υποστήριξη από διαιτολόγο με εμπειρία στις διατροφικές διαταραχές.
Σταδιακή ενίσχυση της ευελιξίας, με ρυθμό που συμφωνείται θεραπευτικά.
Ιατρική παρακολούθηση, όταν υπάρχουν ενδείξεις διατροφικής ανεπάρκειας ή άλλες σωματικές επιπτώσεις.
Συμμετοχή της οικογένειας ή κοντινών ανθρώπων, όταν αυτό είναι χρήσιμο και επιθυμητό.
Στόχος δεν είναι να σταματήσετε να ενδιαφέρεστε για την υγεία σας. Στόχος είναι να μπορείτε να φροντίζετε τον εαυτό σας χωρίς ο φόβος και οι κανόνες να ελέγχουν τη ζωή σας.
Η ανάρρωση δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψετε κάθε διατροφική προτίμηση. Σημαίνει ότι μπορείτε να κάνετε επιλογές με περισσότερη ελευθερία, πρακτικότητα και λιγότερο άγχος.
Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε αυτά τα σημάδια, επικοινωνήστε με το Κε.Δι.Ψ.Υ.. Η διεπιστημονική ομάδα μας προσφέρει εξατομικευμένη αξιολόγηση και θεραπευτική υποστήριξη για διατροφικές διαταραχές και σύνθετες δυσκολίες γύρω από το φαγητό. Ενημερωθείτε επίσης για τις διατροφικές διαταραχές και διαβάστε το σχετικό άρθρο για την ορθορεξία και τη σχέση με την υγιεινή διατροφή.
Χρήσιμες πηγές
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την κλινική αξιολόγηση, την ιατρική συμβουλή ή τη θεραπεία από εξειδικευμένο επαγγελματία.
Comments